Noordkaap in Europa

Foto’s © Roel Weenink

De achtergrond

In 2011 en 2012 was ik projectassistent/coordinator/redacteur/journalist bij kunstinitiatief Noordkaap, uit Dordrecht. Noordkaap trok in die periode Europa in, met een programma over de opkomst van Populisme in Europa. Curatoren van dat programma waren Jan Kryszons en Katja Diallo. Er werd onderzocht hoe het populisme zich in verschillende Europese landen manifesteerde, en hoe de kunstwereld, en dan met name kunstenaars, daarmee om gingen. De landen die werden bezocht: Duitsland, Turkije, Hongarije en Portugal. Ik werkte mee aan de eerste drie projecten van dit grootschalige project; d.w.z., de exposities in München, Istanbul en Keulen. Dat wil zeggen; ik stelde bij elke stad als hoofdredacteur een krant samen, assisteerde tijdens de tentoonstellingsbouw, schreef subsidiebrieven et cetera.
De kunstenaars werd gevraagd te reageren op lokale fenomenen, volksgebruiken en actuele, maatschappelijke ontwikkelingen in de desbetreffende stad. Noordkaap werkte tijdens dit Europese project samen met lokale en internationale partners. Kunstenaarsinitiatief Extrapool uit Nijmegen reisde met Noordkaap mee naar de eerste twee Europese steden (München en Istanbul), en realiseerde, als onderdeel van de Audiotoop serie, tijdens de tournee ter plekke, met behulp van lokale kunstenaars, onder andere hoorspelen.

Het project in Munchen

De Europese tour startte met de tentoonstelling ‘Adios Holanda’, in München.
Kunstenaars die meededen aan Noordkaaps eerste expositie in Munchen, getiteld Adios Holanda

Achim Mohné/ Uta Kopp: REMOTEWORDS (DE), Hans van den Ban (NL), Nada van Dalen (NL), Extrapool (NL): Anna McCarthy (UK) and Rumpeln (DE), Fabian Hesse (DE), Daan den Houter (NL), Tassilo Letzel (DE), Tirzo Martha (AN), Filippo Minelli (IT), Federico d’ Orazio (IT), Abner Preis (US) en Yvo van der Vat (NL), Ron Petrol (DE), Tim Wu and Piko Be (DE).

Video

Reportage over het Adios Holanda project van Noordkaap in München. Ik deed voor de film de interviews met kunstenaars Tirzo Martha, Yvo van der Vat, Nada van Dalen en Fabian Hesse.
Cameraman: Jan Kryszons/Jeanne van der Horst. Montage en editing: Jan Kryszons/Jeanne van der Horst.

Noordkaap wilde, in de woorden van curatoren Jan Kryszons en Katja Diallo, “met  Adios Holanda een breed publiek interesseren voor het fenomeen populisme”. Performancekunstenaar en verhalenverteller Abner Preis transformeerde daartoe een braakliggend terrein vlakbij kunstruimte whiteBOX in München, waar de tentoonstelling was te zien, in een Superhero trainingscamp. Tassilo Letzel, op dat moment woonachtig en werkzaam in München, nam je per fiets mee naar zijn lievelingsoorden in zijn stad. Plekken die exemplarisch waren voor de manier waarop de stedelijke omgeving de afgelopen jaren is veranderd. Fabian Hesse, eveneens afkomstig uit München, las tijdens een marathonperformance voor uit het Burgerlijk Wetboek van Duitsland en de Nederlandse kunstenaar Daan den Houter ontving je in de expositieruimte aan zijn, qua gigantische stamtafel.

Het project in Istanbul

De tweede stad die kunstinitiatief Noordkaap bezocht als onderdeel van hun onderzoek naar de Opkomst van het populisme in Europa was Istanbul. In tegenstelling tot in München, exposeerde Noordkaap in Istanbul niet in een traditionele expositieruimte. De gele zeecontainer die met Noordkaap mee reisde door Europa, stond opgesteld bij de Mimar Sinar University of Fine Arts (adres: Meclis-i Mebusan Caddesi No.2). De titel van het project in Istanbul, Meclis-i-Mebusan verwees rechtstreeks naar die locatie. In de expositieperiode vonden allerlei projecten plaats in de openbare ruimte van Istanbul.


Foto’s © Roel Weenink
M.u.v. foto interviewset © Mare van Koningsveld
M.u.v. foto Turkse vlag in stadsbeeld © Lennard Dost

Kunstenaars die meededen in Istanbul

Hans van den Ban – Johannes Brechter (DE) – Nada van Dalen – Susi Gelb (DE) – Daan den Houter – Tassilo Letzel (DE), Ferhat Özgür (TR), en vanuit Extrapool, dat met Noordkaap meereisde naar Istanbul om daar een geluidswerk te laten realiseren: Ivette Mrova Zub (NL/PL) en Piotr Kurek (PL)

Zeven kunstenaars maakten ter plekke werk, waarbij ze reageerden op specifieke elementen van de stad en de Turkse maatschappij. De performances en acties in de publieke ruimte, werden gedocumenteerd via film, foto en interviews. In het weekend van 16/17 september 2011 en in het weekend van 23/24 september 2011 werden de video’s getoond aan het publiek, tijdens een screening buiten bij de Universiteit. Op zaterdag 16 september 2011 startte de avond met twee geluidsperformances, geïnitieerd door kunstinitiatief Extrapool. Extrapool curatoren Lieke Wouters en Maria Happen nodigden geluidskunstenaars Piotr Kurek en Ivette Mrova Zub uit een nieuw werk te maken in Istanbul. In Kurek’s ‘radio play’ hoorde je fragmenten van verkiezingsleuzen van Poolse politieke partijen. Mrova Zub verwerkte geluidsopnames van de douane, opnames van politiestations uit Istanbul, en persoonlijke verhalen van immigranten en activisten in haar geluidswerk.

Tijdens de screening werd bijvoorbeeld een film getoond van kunstenaar Johannes Brechter, die een poppentheaterstuk opvoerde dat ging over de Turkse karakters Karagöz en Hacivat, twee van de belangrijkste karakters van het traditionele Turkse ‘shadowplay’, dat populair was in Turkije tijdens de Ottomaanse periode. Karagöz en Hacivat waren gemodelleerd naar twee Turkse arbeiders, die hun collega’s entertainden tijdens de bouw van de Moskee in Bursa gedurende het bewind van Orhan I (1329-1359). Vanwege de vertraging die hun ‘toneelstukjes’ opleverden bij de bouw, werden ze geëxecuteerd. Na hun executie, werden Karagöz en Hacivat ‘working class heroes’. Brechter gaf zijn voorstelling in de straten van Istanbul, en liet de karakters onder andere praten over het belang van kunst en cultuur. Kunstenaar

Tassilo Letzel organiseerde voor de tweede maal een city tour.
Letzel: “Istanbul is changing fast. Giving a closer look, you can find various examples in what direction the officials want to develop the city. One of the biggest issues in this recent development was the forced eviction of Sulukule area, an ancient Roma Settlement, existing even prior to Istanbul and developing this area in some kind of Gated Community by speculators. The governement’s excuse was to renew the old buildings and to offer ‘affordable houses’ in another area of Istanbul to the former residents. The area offered is in Tasoluk, some 40 kms north in the periphery of Istanbul.

De tocht van Letzel startte op het Bouwterrein van het Sulukule gebied. Daar werd eerst, door lokale kunstenaars, uitleg gegeven over wat er in het nabije verleden allemaal is gebeurd met de wijk, en de stad. De ‘fieldtrip’ werd niet, zoals in München, gedaan per fiets, maar met het openbaar vervoer. In Tasoluk werd gesproken met een aantal ‘locals’, vaak mensen behorend tot de arbeidersklasse of mensen die hun oude dag daar slijten.

Tijdens de screenings op het terrein van de Universiteit werden ook twee video’s vertoond van de Turkse kunstenaar Ferhat Özgür.
In ‘I can Sing” (2008), later ook te zien in de Social Sound expositie die ik als curator samenstelde voor kunstinitiatief VHDG, zag je een Islamitische mevrouw het nummer “Halleluja” van Leonard Cohen playbacken, en dan om precies te zijn de versie van Jeff Buckley. De vrouw stond voor nieuwbouw in Ankara, een stad waar de transformatie overal zichtbaar is. In de andere video, “Matamorphosis Chat” (2010), ontving een Turkse vrouw haar buurvrouw voor de thee. De ene vrouw had nog nooit een hoofddoek gedragen in haar leven, de andere droeg altijd een hoofddoek. De twee vrouwen besloten om van rol te wisselen, en de kleding te ruilen, om op die manier in de wereld van de ander te kruipen. De manier van filmen refereerde aan die in Turkse soaps.

Ik interviewde in Istanbul Johannes Brechter, Nada van Dalen, Ferhat Özgür, Ivette Mrova Zub, projectassistenten Guclu Polat en Cigdem Asatekin, en kunstenaar Burak Delier, die een bijdrage leverde aan de Noordkaap Times editie Istanbul. Camerman was Noordkaap curator Jan Kryszons.
Daarnaast was ik ook ditmaal hoofdredacteur van de Noordkaap Times. De Istanbul editie van de Noorkaap Times werd wederom vormgegeven door Marleen Oud. De vormgeving was gebaseerd op de vormgeving van een lokale, populistische krant, in dit geval de Hürriyet.

 

Video:

Reportage over het Meclis-I-Mebusan project van Noordkaap in Istanbul. Ik deed voor de film de interviews met Noordkaaps Turkse assistenten Guclu Polat & Cigdem Asatekin en met kunstenaars Ferhat Ozgur, Burak Delier, Ivette Mrova Zub en Johannes Brechter. Cameraman: Jan Kryszons. Montage en editing: Jan Kryszons/Jeanne van der Horst.

Het project in Keulen

De derde stop van Noordkaaps tour door Europa was Keulen, de stad waar het afgelopen decennium veel te doen is geweest over de bouw van de megamoskee. Vanwege alle drukte rondom de voorbereidingen van het In Search of…-project (dat 2 september 2012 begon in Nieuw-Beerta) was Keulen de laatste stad waar ik ‘aan mee heb gewerkt’. Dit maal deed ik geen interviews, maar alleen de hoofdredactie van de bij het project verschenen krant.

Foto’s © Roel Weenink

Kunstenaars die meededen aan de expositie in Keulen
Arturo Hernández Alcázar (Mexico City), Hans van den Ban (Amsterdam), Nada van Dalen (Dordrecht), Dan Dryer (Keulen), Foundland (Amsterdam), Fabian Hesse (München), Oliver Kunkel (Keulen), Daan den Houter (Rotterdam), Filippo Minelli (Brescia), Federico D’Orazio (Den Bosch/ Bangkok) en Art van Triest (Utrecht)

De opening van de expositie vond plaats op vrijdag 3 februari 2012. Op zaterdag 4 februari en zondag 5 februari was de expositie ook nog te zien.

Video:

Reportage over het project van Noordkaap in Keulen. Cameraman: Jan Kryszons. Montage en editing: Jan Kryszons/Jeanne van der Horst.

Zaterdagmiddag 4 februari 2012 nam kunstenaar Oliver Kunkel ons mee op zijn overlevingstocht door de stad. Om 20.00 was de opening, met onder andere filmscreenings. Kort daarna gaf Phillip Ruch, voorman van het Berlijnse Zentrum für Politische Schönheit, een lezing. De lezing had als titel: “Ich werde unsere Zeit zwingen, etwas Gutes zu tun!” – Was den Bundeskanzler im Jahre 2032 bewegt. Na de lezing was er om 22.00 een optreden van de Keulse band Hall & Rauch. Zondag 5 februari was in de tentoonstelling een performance te zien van modeontwerpster en kunstenaar Nada van Dalen. Daarna kroop Ron Petrol achter de draaitafels.

Data: vrijdag 3 februari 2012 t/m zondag 5 februari 2012
Locatie: Jack in the Box.
www.noordkaap.org

Noordkaap Times

Bij iedere stad die Noordkaap aandeed, verscheen een nummer van de Noordkaap Times, een krant met daarin columns, previews, achtergrondartikelen, kunstenaarsbijdragen et cetera. De vormgeving van de krant werd gedaan door Marleen Oud, en was elke keer gebaseerd op die van een lokale, populistische krant.


De Adios Holanda publicatie. De krant bevatte onder andere een column van Machteld Leij, een essay van Merijn Oudenampsen, die de politieke situatie van nu probeerde te duiden vanuit het werk van Chantal Mouffe en Ernesto Laclau, en een artikel van Macha Roesink, directeur van Museum De Paviljoens (Almere).


De Meclis-I-Mebusan publicatie. De krant bevatte onder andere een column van Bas Heijne (over het Nederlandse nationalisme en populistische politici als Geert Wilders), een essay van de Turkse schrijfster/curator Pelin Tan (over stadsplanning in het Tophane district van Istanbul), een artikel van Jonas Staal (over de plek van ideologie in de hedendaagse kunstpraktijk), een strip van Bart Nijstad, en een artikel van Wouter Osterholt & Elke Uitentuis (ze vertelden over het project dat zij kort daarvoor deden in Turkije, getiteld: “Monument to Humanity – Helping Hands. A proposal for a new Monument to Humanity in Kars, Turkey”).


De publicatie die verscheen bij het project in Keulen. De krant bevatte onder andere een essay van Der Spiegel Correspondent Benjamin Durr, over het populisme in Duitsland. Daarnaast schreef – op dat moment nog – IKON redactrice Lotje Dercksen over het programma dat de IKON in 2012 uitzond over het opkomende populisme in Europa (presentatie: Paul Rosenmoller), en gingen de Gebroeders Meester in discussie over het thema populisme en religie.

Comments are closed.

Print Friendly, PDF & Email