Social Sound


Foto’s © Pepijn van den Broeke

Social Sound

Curator: Lennard Dost

De achtergrond

Geen stad waar de popmuziek beter floreert dan Leeuwarden. Met de komst van de Academie voor Popcultuur een aantal jaar geleden is er in Leeuwarden een levendige muziekscene ontstaan. De Academie voor Popcultuur is een dynamische academie, waar studenten veel vrijheid krijgen. Door de Academie voor Popcultuur zijn er ook allerlei bandjes ontstaan. Die bandjes kunnen weer terecht in poppodium Asteriks. Er zijn de afgelopen jaren ook mooie festivals bijgekomen in Leeuwarden, namelijk Welcome to the Village en Explore the North. Onder andere georganiseerd door Asteriks programmeur Sjoerd Bootsma. De animo voor alles wat met muziek te maken heeft is dus groot in Leeuwarden. Tegelijkertijd is er in Friesland een lange traditie van koren. Toen ik begon als curator/artistiek leider bij kunstinitiatief VHDG, kwam ik vrij snel uit bij de muziek. Ook, omdat ik zelf een enorme muziekliefhebber ben, graag een -relatief – breed publiek wil bereiken met projecten, en veel mensen ‘iets’ hebben met muziek.

Het project

Waar ging Social Sound precies over? Kort door de bocht: over de werking van muziek, en de manier waarop wij muziek gebruiken. Social Sound koppelde muziek aan problematiek die nu speelt in de wereld om ons heen. Het project liet zien hoe mensen met elkaar omgaan en toonde welke functie muziek daarbij vervulde.

Kunstenaars die meededen

Ferhat Özgür, Marijn van Kreij, Steven Jouwersma, Matt Stokes, Jeremy Deller, David First, Tellervo Kalleinen & Oliver Kochta-Kalleinen, Toon Fibbe, The Little Sisters of Gay Mutton, Elena Bajo, Elke Uitentuis & Nienke Jansen, Bouke Groen, Katarina Zdjelar en !Mediengruppe Bitnik.
Componist Merlijn Twaalfhoven verzorgde tijdens de expositieperiode een performance.

De kern van Social Sound was de gelijknamige tentoonstelling, van 5 januari t/m 16 februari 2013 te zien in de expositieruimte van De Blokhuispoort, de uitvalsbasis van kunstinitiatief VHDG. De Blokhuispoort is een voormalige gevangenis, vlakbij het Centraal station, die sinds enkele jaren dienstdoet als creatief centrum.

Daarnaast werd als onderdeel van het project bijvoorbeeld een Sonic Restaurant geopend in het overdekte winkelcentrum op het Zaailand (Leeuwarden). Het Sonic Restaurant is een concept van Amerikaans kunstenaar David First. First is in zijn dagelijks leven muzikant. In die hoedanigheid heeft hij een nieuwe manier bedacht om naar muziek te luisteren; een geluidsrestaurant. Dat is een restaurant waar je geen eten, maar geluid krijgt geserveerd. Of muziek. Het hing er ergens tussen in. David probeert via zijn restaurant mensen samen te brengen, en dus de muziekervaring minder individualistisch te maken. First kwam speciaal voor de opbouw van de expositie en de opening over uit Amerika.

Foto’s © Lennard Dost

Verder organiseerden we als onderdeel van dit project in Leeuwarden bijvoorbeeld een nieuwe versie van het befaamde klaagkoor van kunstenaars Tellervo Kalleinen en Oliver Kochta-Kalleinen. Kalleinen & Kochta- Kalleinen gaven het publiek uit Leeuwarden letterlijk een stem in hun klaagkoor, een stem die het publiek ook steeds meer krijgt in de maatschappij. Mensen uit Leeuwarden en omgeving konden in de aanloop naar het Social Sound project via email klachten opsturen naar VHDG, als ze deel wilden uitmaken van het te vormen klaagkoor. Alle klachten werden dan door VHDG verzameld. Daarna werd een lokale componist door VHDG benaderd, die het traject van het maken van een klaaglied (want daar ging het om), wilde begeleiden. Die componist/dirigent/muzikant was Jaap Oosterwijk. Oosterwijk ging in de maand voorafgaand aan de opening van de expositie (december 2012) 6 keer met de klagers oefenen. Eerst werden alle klachten geïnventariseerd, en ingedeeld in categorieën. Daarna mochten de klagers zelf bepalen welke klachten in het klachtenlied terecht zouden komen, en welke niet. Jaap maakte aan de hand van die geselecteerde klachten vervolgens, in samenspraak met de klagers, een tekst. Vervolgens maakte Oosterwijk een compositie voor die tekst, en werd eens per week de compositie geoefend. Op 1 februari 2013 werd het lied tenslotte een aantal keren gezongen in de openbare ruimte van Leeuwarden.

Omrop Fryslan bezocht de eerste oefensessie van het klaagkoor Leeuwarden. En maakte daarover een item dat in januari 2013 werd uitgezonden in het programma K-rute.

Foto’s © Pepijn van den Broeke

Op 1 februari 2013 trad het klaagkoor Leeuwarden op in de binnenstad van Leeuwarden. Hierbij de video die van het optreden is gemaakt.

Samenwerking met Academie voor Popcultuur
Kunstenaars Elke Uitentuis & Nienke Jansen deden ook mee aan Social Sound. Zij hebben, speciaal voor Social Sound, een nieuw project gerealiseerd. Ze hebben daarvoor samengewerkt met studenten van de Academie voor Popcultuur (Leeuwarden). De Academie voor Popcultuur is de enige hbo-instelling waar de opleiding Muziek en de opleiding Vormgeving zijn gecombineerd in een onderwijsprogramma.

Uitentuis & Jansen gingen in dit project op zoek naar ‘Een nieuw politiek geluid’, zoals zij het zelf formuleerden, een muzikale vorm van protest. De kunstenaars wilden onderzoeken of ze in Friesland een basis konden leggen voor een nieuwe stroming van het Nederlands protestlied.  In de Social Sound tentoonstelling was ook iets te zien van Uitentuis & Jansen; de kunstenaars hebben voorafgaand aan dit onderzoeksproject namelijk eerst zelf onderzoek gedaan, en in kaart gebracht welke protesten de afgelopen decennia precies hebben plaatsgevonden in Leeuwarden, en op welke locaties.  In de Blokhuispoort was een kaart te zien van Leeuwarden, met daarop precies aangegeven waar de protesten plaatsvonden. In de mappen die bij de kaart hoorden kon je lezen waar de protesten over gingen.
In januari 2013 gingen Uitentuis & Jansen, met hulp van door hen ingeschakelde schrijvers Samuel Vriezen en Quincy Gario, samen met een aantal studenten van de Academie voor Popcultuur gedurende een paar dagen op zoek naar nieuwe vormen van een muzikaal protest. De uitkomst van de workshop was eind januari te horen in de openbare ruimte in Leeuwarden.

Omroep Fryslan maakte een reportage over de workshop die kunstenaars Elke Uitentuis & Nienke Jansen organiseerden voor en met studenten van de Academie voor Popcultuur (Leeuwarden). Het item werd op 30 januari 2013 uitgezonden in het programma K-Rute.

Merlijn Twaalfhoven
Het volgende onderdeel van Social Sound was het project van componist Merlijn Twaalfhoven. Wij hadden hem gevraagd als onderdeel van Social Sound een performance te doen met het publiek. Merlijn is erg sociaal geëngageerd, en laat mensen op een andere manier naar muziek luisteren. Daarnaast betrekt hij ook vaak het publiek rechtstreeks bij zijn performances. In zijn nieuwe project The Air We Breathe klonk de menselijke stem in al haar contrasten; solisten uit verschillende culturen en met verschillende stijlen kwamen samen om met lokaal talent en stemmen uit Leeuwarden en omstreken te zingen. “Verfijnde melodieën, improvisaties en avontuurlijke klankexperimenten leidden tot een onconventioneel en informeel concert”, zoals Merlijn het zelf omschreef. Op zaterdag 2 februari vond de performance van Merlijn plaats in het cellencomplex van De Blokhuispoort. Een geweldige ruimte, waar de historie doorheen schijnt, en waar hij ook vooral doorheen klinkt.

Foto’s © Pepijn van den Broeke

Social Sound Radio
Verder hebben we nog radio gemaakt als onderdeel van Social Sound. Vanuit het cellencomplex in de Blokhuispoort (Leeuwarden). Radio is bij uitstek een democratisch, sociaal medium. Het maakt geen onderscheid tussen mensen, en is gericht op het bereiken van mensen. De Social Sound Radio dag vond plaats op vrijdag 1 februari 2013, dezelfde dag dat het klaagkoor ook optrad in de openbare ruimte van Leeuwarden.

Foto’s © Pepijn van den Broeke
De radio uitzending begon om 20.00u, en werd gepresenteerd door Sander Nieuwenhuijsen, redacteur bij wetenschapsprogramma Wetenschap24 bij NTR Radio. Tafelheer was Philippus Zandstra, voormalig muziekjournalist van OOR en Dagblad van het Noorden. Gasten van de avond waren onder andere:

– Evert Bisschop Boele: als Associate Lector verbonden aan de Hanzehogeschool Groningen en het Prins Claus Conservatorium in Groningen. Bisschop Boele is gespecialiseerd in muziek als sociale praktijk, niet-westerse muziek/wereldmuziek, etnomusicologie en muziekonderwijs.
– Remko Wind. pianist van het klaagkoor tijdens de opvoering in de openbare ruimte van Leeuwarden eerder deze dag (1 februari 2013).
– Jaap Oosterwijk, dirigent/componist van het klaaglied.
– kunstenaar Nienke Jansen, en een van de studenten die meewerkte aan het project dat Jansen & Uitentuis organiseerden bij de Academie voor Popcultuur.

De avond werd afgesloten met optredens van de bands Zinkzand en Charlie Jones’ Big Band. Charlie Jones’ Big Band is een Vlaams kwartet, dat catchy alternatieve bluesrock met rauwe impulsen speelt, afgewisseld met tedere liedjes, bombastische taferelen en Vlaamse grappen. Zinkzand maakte Rhythm en Stampblues zoals die volgens hen ooit bedoeld is: rommelig maar met veel soul.

De radio uitzending werd uitgezonden via het lokale Zeilsteen radio, ook gevestigd in De Blokhuispoort.
De Social Sound radio uitzending is hier terug te luisteren.

Filmprogramma
Dan was er in januari/februari nog een filmprogramma te zien in de Academie voor Popcultuur. De curator/coordinator van het filmprogramma was Mare van Koningsveld, die ook het Social Sound lezingenprogramma coordineerde.
Het filmprogramma zag er als volgt uit:

woensdag 23 januari: Over Canto. Regisseur: Ramon Gieling
“Componist Simeon ten Holt (1923-2012) schreef de Canto Ostinato tussen 1976 en 1979, maar deze werd pas in de jaren tachtig bekend door een opvoering in het Amsterdamse Concertgebouw. Sinds die tijd is het een bijzondere compositie gebleken: meerdere ‘fans’ – waaronder een deejay, een actrice (Halina Reijn) – en Ten Holt zelf vertellen hoe zij het stuk bleven en wat het stuk voor hen persoonlijk betekend heeft.”

woensdag 30 januari: Sound of Noise. Regisseurs: Ola Simonsson en Johannes Stjärne Nilsson
“In deze Zweedse komedie probeert een politieman met een hekel aan muziek een groep van zes guerilla-percussionisten achter de tralies te krijgen. Ondertussen maken zij muziek tijdens allerlei situaties die zij creëren: van de gijzeling van een bank tot een ziekenhuisoperatie. Doel is de Zweden (en daarna de wereld) te overtuigen van de kracht van echte muziek en hen te bevrijden van de kitscherige melodieën die de nietsvermoedende bevolking in winkelcentra en wachtkamers in slaap sust.”

woensdag 6 februari: We are Together. Regisseurs: Thina Simunye en Paul Taylor
“We Are Together is een hartverwarmend en inspirerend verhaal over een getalenteerd kinderkoor in een Zuid-Afrikaans weeshuis. Gedurende drie jaar filmde regisseur Paul Taylor en zijn crew kinderen in het Agape weeshuis in Zuid-Afrika. De meeste wezen hebben hun ouders aan aids verloren en uiten hun gevoelens door elke dag met elkaar te zingen. Het talent van het kinderkoor blijft niet onopgemerkt en met behulp van popster Zwai Bala nemen ze een promotie-cd op. Na enige tijd en enkele tegenslagen eindigen ze in New York waar ze een optreden geven met Alicia Keys en Paul Simon. Met de opbrengst kan het weeshuis worden uitgebreid.”

woensdag 13 februari: Songs of War: Music as a Weapon. Regisseur: Tristan Chytroschek.
In deze bekroonde documentaire werd aangetoond dat muziek behalve sfeerverhogend ook een ware marteling kan zijn. Componist Christopher Cerf – hij schreef jarenlang muziek voor o.a. Sesamstraat – ontdekte dat zijn werk werd gebruikt om gevangenen in Guantanamo en Abu Ghraib te martelen. Hoe kan het dat muziek zo’n krachtig pressiemiddel is en hoe kwam zijn muziek terecht in de wereld van de “war on terror”?

Met achteraf een discussie o.l.v. kunsthistoricus/docent reflectie aan Academie Minerva (Groningen)/filmfanaat David Stroband.

Lezingenprogramma
Ook onderdeel van Social Sound; twee lezingen. Coordinator van het lezingenprogramma was Mare van Koningsveld.

Op zaterdag 19 januari 2013 vond een lezing + korte workshop plaats van muziektherapeut Ton Turkenburg, verbonden aan de Stenden Hogeschool in Leeuwarden.

Muziektherapie maakt het voor mensen die, bijvoorbeeld vanwege een handicap of traumatische ervaring moeite hebben met spraak, mogelijk om te communiceren. Turkenburg let zien hoe mensen non-verbaal contact met elkaar kunnen maken. In de workshop kon je als publiek zelf ervaren hoe je, alleen met klanken en muziek, een boodschap over kunt brengen en hoe muziek als therapeutisch middel wordt ingezet.

Op zaterdag 26 januari 2013 vond een lezing plaats door professor Ad Vingerhoets.

Ad Vingerhoets (1953) is als hoogleraar emoties en welbevinden verbonden aan de Universiteit van Tilburg. Bij zijn onderzoek ligt de nadruk op stress, emoties en de kwaliteit van leven. De lezing ging over de impact die muziek heeft op ons gevoel of onze ervaring van dingen. Hoe komt het bijvoorbeeld dat een enge filmscène met angstaanjagende muziek meer impact heeft dan als deze wordt gespeeld met vrolijke muziek? En hoezeer kan muziek je stemming versterken of verbeteren? Vingerhoets beantwoordt deze en andere vragen.

Opera-sing-along
Verder vond als onderdeel van Social Sound op vrijdag 15 februari 2013 nog een Opera-sing-along plaats door The Little Sisters of Gay Mutton. Zij boden het publiek de ruimte om luid en vals mee te zingen met favoriete opera’s. Alle stemmen, van brullende bariton tot snerpende sopraan, waren welkom. Voor kostuums en een drankje werd gezorgd, elke aanpak werd getolereerd, alle stijlgevoel bewonderd. Onder de bezielende leiding van de ‘sisters’ konden men zich ontpoppen tot een magische opera-diva!

Bouw je eigen muziekinstrument
Daarnaast kon je op de laatste dag van Social Sound, namelijk op 16 februari 2013, onder leiding van Yuri Landman je eigen snaarinstrument bouwen.
Landman bouwt extreem gecustomizede (snaar)instrumenten voor de groten der aarde, waaronder Sonic Youth en Blood Red Shoes. Onder leiding van Landman konden deelnemers aan de workshop hun eigen ‘Triochord’ bouwen. Deelnemers mochten na afloop dat instrument mee naar huis nemen.

Educatieve workshop voor kinderen
Tenslotte organiseerde VJ-collectief Nou & Herkauw een educatieve workshop voor kinderen.

Een groep kinderen bedacht, onder begeleiding van de kunstenaars van Nou&Herkauw, een verhaal over een reis door een wereld vol geluid. Een verzonnen hoofdpersonage maakte een fantasierijke reis door een kleurrijk klankenlandschap. Een landschap bewoond door excentrieke en bijzondere wezens en personages, die allen op hun eigen wijze onderdeel zijn van Klankenland. Nadat het verhaal bedacht was, moest de wereld vorm en klank krijgen. Een groep kinderen ging instrumenten maken en materiaal verzamelen dat gebruikt kon worden als geluidseffect.

Een andere groep kinderen ging het verhaal visualiseren met behulp van allerlei verschillende technieken. Er werd o.a. gebruikt gemaakt van softwareprogramma’s als Animata, I-Stopmotion en Tagtool. Voor elke scene uit het verhaal werd een nieuw tekening, omgeving, personage, en situatie gemaakt.

Tot slot kwam alles en iedereen bij elkaar om gezamenlijk live de scènes op te nemen. De scènes werden één voor één opgenomen en direct achter elkaar geplakt tot een complete film.


Foto’s © Yvonne Blaauw

Social Sound was met andere woorden veelomvattend. Het project kreeg behoorlijk veel media-aandacht. Er verschenen onder andere zeven artikelen in de Leeuwarder Courant en een artikel in het Friesch Dagblad. Omrop Fryslan maakte meerdere tv/radio reportages over het project, Metropolis M interviewde mij voor de website en de VPRO interviewde mij voor radioprogramma De Avonden.
Het radio-interview dat VPRO’s De Avonden met mij had is hier terug te luisteren:

Het interview met Metropolis M vind je hier.

Social Sound werd mede mogelijk gemaakt door: Mondriaan Fonds, Gemeente Leeuwarden, VSB Fonds, SNS Reaal Fonds, Stichting Albino, Prins Bernhard Cultuur Fonds Fryslan.

Publicatie

In de krant vond je onder andere een artikel van kunstcritica Lilian Bense, over de manier waarop kunstenaars muziek gebruiken in hun werk. Jan Pier Brands, docent aan de Academie voor Popcultuur (Leeuwarden) en muzikant, schreef over de visie en werkwijze van de Academie. Professor Ad Vingerhoets & Waldie Hanser schreven een essay over de manier waarop muziek onze kijk op de dingen letterlijk verandert. Ellen Dissanayake ging in haar artikel op zoek naar de oorspronkelijke functie van muziek. Muziekjournalist Philippus Zandstra verhaalde over de muziekscene van Leeuwarden. Filosoof Frank Meester vertelde over zijn eigen geschiedenis als muzikant. En kunstenaar Toon Fibbe schreef over het kritische potentieel van opera. Kortom; van alles wat.
De vormgeving van de krant (en het gehele Social Sound project) werd gedaan door Enkeling en Erikenik.

In de Pers

  • Friesch Dagblad
  • Leeuwarder Courant

Comments are closed.

Print Friendly, PDF & Email