Vervreemdend maar ook bekend

Je krijgt er maar moeilijk de vinger achter. Zijn het nou maquettes of is het de stedelijke omgeving zelf die Frank van der Salm (1964) fotografeert? Het gebrek aan eenduidigheid en de vragen die dat oproept, is precies wat de op zich al fraaie landschapsfoto’s zo interessant maken. Het Fries Museum toont voor het eerst een overzicht van Van der Salms werk in Nederland.

Om alvast aan eventuele twijfel een eind te maken; Van der Salm fotografeert de werkelijkheid. Dat die er zo artificieel uitziet – de auto’s en vrachtwagens lijken net Matchbox-replica’s – , komt door de apparatuur die hij gebruikt. Een technische camera, een (groot) formaat camera waarvan de lens en het achterpaneel onafhankelijk van elkaar kunnen worden versteld. Daarmee heb je controle over het perspectief en kun je spelen met scherpte. De camera kan een groothoekbeeld van een landschap veranderen in dat van een model.

Van der Salm maakt als fotograaf gretig gebruik van de mogelijkheden van het apparaat. Wat dat betreft staat zijn manier van fotograferen behoorlijk ver af van die van bekende industriële fotografen zoals Bernd en Hilla Becher. Zij werkten systematisch en in documentaire stijl, als waren de foto’s bestemd voor het archief. Van der Salms thema’s zijn verwant aan die van de industriële fotografie, maar hij kiest voor een andere aanpak. Hij speelt met kleur (fotografeert bijvoorbeeld graag bij nacht), zoomt in op details en gebruikt wisselende scherptes. Daarmee stuurt hij de blik van de kijker en creëert hij een spannend, nieuw beeld. Door af te wijken van het standaardidioom zaait hij ook twijfel. In hoeverre klopt het wat je ziet? Jezelf die vraag stellen, blijkt precies wat Van der Salm met zijn foto’s beoogt. Hij wil het waarheidsgehalte van de fotografie in twijfel trekken. Daartoe schept hij een wereld die tegelijkertijd werkelijk en onwerkelijk is. Vervreemdend maar ook bekend.

Het Fries Museum toont foto’s die de fotograaf maakte in de periode 1998-2008. Een uitgelezen mogelijkheid om te zien hoe Van der Salm zich de afgelopen jaren heeft ontwikkeld. Waar hij vroeger vaak koos voor het overzicht, focust Van der Salm de laatste tijd meer op details zoals trappartijen, bomen en gevels. Het beeld wordt steeds verder geabstraheerd. Het meeste extreme voorbeeld is Volume (2008). Daarin zie je alleen nog een warme, rode gloed op een donkere achtergrond. Alsof zo ver werd ingezoomd dat niks overbleef dan licht. Hoewel het weinig meer te maken heeft met industriële fotografie, levert het wel een prachtig, schilderachtig beeld op. In andere foto’s zoals Living (2007) en Mirage (2007) zoekt de fotograaf naar een golfbeweging in de ramen van een kantoorgebouw.

Van der Salm tast duidelijk de grenzen van het metier af. Het pakt prima uit bij architectuur, wegen en kruispunten, maar minder bij bomen, rivieren en maan. Bij die enkele natuurfoto’s in de tentoonstelling wordt niet gefotografeerd vanuit een apart perspectief. Ook missen de beelden diepte en de zweem van kunstmatigheid, die onder andere veroorzaakt wordt door de scherpe contrasten. Dat tezamen is nou net wat de architectuurfoto’s van Frank van der Salm zo enorm bijzonder maakt.

Bovenstaande recensie verscheen eerder – in ietwat gewijzigde vorm – in De Volkskrant.
www.volkskrant.nl

Comments are closed.

Print Friendly, PDF & Email